Het belang van bioplastics in de circulaire economie

Holland Bioplastics Bestuurslid Remy Jongboom (Biotec) heeft recent in het Bioplastics Magazine zijn visie gegeven op de rol van bioplastics in de circulaire economie. Onderstaand treft u dit artikel vertaald aan.

Biotec, opgericht in 1992, is een van de oudste en wereldwijd meest ervaren bedrijven op het gebied van composteerbare en biologisch afbreekbare kunststoffen. Terugkijkend op bijna 30 jaar geschiedenis is het opmerkelijk hoe sommige trends en aandachtspunten lijken te veranderen, terwijl andere onderwerpen – zelfs na bijna 3 decennia – onveranderd blijven.

In het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw was het aantal bedrijven dat betrokken was bij het gebruik van zetmeel als alternatieve grondstof voor plastics zeer beperkt. Biologisch afbreekbare zetmeelplastics werden in die tijd beschouwd als een exotische nieuwigheid en een elegante manier om boeren te helpen nieuwe afzetmogelijkheden te vinden voor hun overtollige productie van gewassen zoals aardappelen en maïs. Aan een bijdrage aan een schonere wereld voor toekomstige generaties werd amper gedacht. De inzameling en compostering van organisch afval stonden nog in de kinderschoenen en de vuilstortplaats was toen een algemeen aanvaarde plek voor het verwijderen van afval. Van klimaatverandering of plastic soep had nog niemand gehoord. Het wereldwijde plasticverbruik bedroeg ongeveer 30% van de huidige volumes en plasticrecycling was iets dat op zijn best alleen werd uitgevoerd binnen fabrieksmuren met productiesnippers.

Kunststoffen hebben de afgelopen decennia een verandering in imago en reputatie ondergaan: van grondstof die hoop, groei, vooruitgang en rijkdom vertegenwoordigen, in toenemende mate naar een grondstof die gevoelens van angst, vervuiling, klimaatverandering en onherstelbare milieuschade oproept.

Veel overheden en multinationals richten zich tegenwoordig in hun lange termijn duurzaamheidsbeleid op de circulaire economie. Veel inspiratie komt hiervoor van het werk van de Ellen MacArthur Foundation. Helaas blijft de vertaling van deze goed uitgewerkte visie op een circulaire economie in wetgeving en beleid in veel gevallen gewoon beperkt tot een focus op plasticrecycling, waarbij vaak de toegevoegde waarde van composteerbare en biologisch afbreekbare plastics in specifieke toepassingen wordt verwaarloosd.

Is het een verantwoorde strategie om alleen op plasticrecycling te focussen?

Het klinkt op het eerste gezicht als een charmant concept: houd plastic materialen in circulatie, bij voorkeur voor de eeuwigheid, en minimaliseer de afhankelijkheid van ruwe olie als grondstof. Het sentiment voor recycling is bij het grote publiek veelal positief op basis van de goede ervaringen die de afgelopen tientallen jaren zijn opgedaan met het recyclen van andere materialen als glas, metaal en papier. Het proces van inzameling tot recycling is voor deze materialen inmiddels een onderdeel van het leven, en – niet geheel onbelangrijk – er is een markt voor de gerecyclede materialen waardoor deze een economische waarde hebben.

De situatie voor de meeste kunststoffen is echter veel gecompliceerder. Om gerecyclede kunststoffen economische waarde te kunnen geven moeten ze gescheiden worden naar de basiselementen. Kunststoffen zijn echter uiterst moeilijk te scheiden omdat er te veel gecombineerde producten op de markt beschikbaar zijn, bestaande uit verschillende materialen, met kleurstoffen, drukinkten, etiketten en tal van verontreinigingen. Het is een situatie die iedereen die ooit met klei in verschillende kleuren heeft gespeeld als een kind herkent: zodra de heldere kleuren zijn gemengd, zijn ze niet meer te scheiden. Scheiden, reinigen, upgraden en recyclen van plastics is momenteel dan ook alleen mogelijk voor monostreamproducten met een geschikt inzamelsysteem, zoals voor b.v. (de meeste) PET-flessen. Ook sommige polyolefinen zoals PE of PP kunnen in beperkte mate worden gebruikt voor de productie van bepaalde producten.

Het is een illusie om te denken dat kunststoffen in de komende decennia mechanisch kunnen worden gerecycled op een schaal die haalbaar is voor glas, papier en metalen. Dit als een verantwoord beleid voorstellen zou onaanvaardbaar misleidend en te een ernstige vereenvoudiging zijn.

De huidige perceptie bij het grote publiek is echter: “Kunststoffen zijn slecht en recycling is goed”. Deze beleving is over-vereenvoudigd en onjuist, maar toch is dit wat er via marketingcampagnes wordt gecommuniceerd. De urgentie voor stappen die op de lange termijn eigenlijk veel beter zouden zijn, wordt hiermee echter bij velen weggenomen..

De natuur als voorbeeld voor ultieme recycling

Recycling is niet iets dat uitsluitend door mensen wordt gedaan. De natuur heeft gedurende miljoenen jaren biologische processen ontwikkeld waardoor creatie en degradatie in balans en harmonie zijn gebleven. Als gevolg hiervan is de natuur in staat om enorme hoeveelheden organische materialen te ‘recyclen’. Denk bijvoorbeeld aan de situatie in de herfst. Bladeren vallen van allerlei verschillende bomen waardoor straten en bossen vol blad liggen. De natuur is dan prima in staat om al deze verschillende bladeren, ander plantmateriaal en dode insecten weer effectief af te breken in hun eenvoudige bouwstenen. De CO2 die groene planten binden tijdens de groei via fotosynthese, komt terug in de atmosfeer zonder bij te dragen aan de vorming van broeikasgassen..

De natuur doet eigenlijk veel beter werk met haar organische recycling dan de mensheid kan doen omdat de natuur wel complexe mengsels van organische materialen aankan. De huidige technische/mechanische recyclingprocessen kunnen alleen effectief werken als er van een zeer lage mate van verontreiniging sprake is. Wassen, reinigen en scheiden gaat prima voor glas, metaal en papier, maar is erg moeilijk voor kunststoffen. Er is behoefte aan recyclingprocessen die kunnen omgaan met heterogene grondstoffen: chemische recycling en organische recycling. Op dit moment staat chemische recycling nog in de kinderschoenen, maar organische recycling in de vorm van (industriële) compostering of biogasproductie zijn een gevestigde en bewezen technologieën.

Er zijn veel toepassingen waarbij traditioneel plastic wordt gebruikt die een groot risico lopen te worden besmet met voedselresten of andere ongewenste materialen die de reguliere plasticrecycling sterk belemmeren. Typische voorbeelden zijn koffiecapsules, voedselschalen, yoghurt- of mayonaisecupjes, etc. Het reinigen van deze kunststofproducten is duur en heeft een negatieve invloed op de technische en economische haalbaarheid van kunststofrecycling. Maar omgekeerd geldt ook dat consumenten (ten onrechte) de neiging hebben aan te nemen dat dergelijke producten via de inzameling van organisch afval kunnen worden afgevoerd en het verwijderen van kunststoffen na compostering of biogasproductie een eenvoudige stap is.

Hoe dan ook, vervuiling is ongewenst en leidt tot extra kosten en een lagere kwaliteit van de output (zowel voor gerecycled plastic als voor compost). Compost mag niet worden besmet met kunststoffen en kunststoffen mogen niet worden besmet met voedsel. En in toepassingen waarbij er een groot risico op kruisbesmetting bestaat, moet worden overwogen om alternatieven toe te passen voor kunststoffen die wel via organische recycling zoals compostering of biogasproductie kunnen worden verwerkt.

Composteerbare kunststoffen kunnen de doelstellingen van de circulaire economie sterk ondersteunen: minder (voedsel) verontreinigingen bij plasticrecycling en inzameling van meer EN schoner organisch afval. Organisch afval dat effectief kan worden omgezet in compost voor verbetering van het koolstofbindende vermogen van de bodem, of in biogas voor decentrale energieopwekking (gas of elektriciteit). Geen idealistisch ideetje, maar een aanpak die aantoonbaar werkt op andere plaatsen in Europa.

Verkeerde prikkels belemmeren de ontwikkeling van een circulaire economie

Het zou echt veel helpen als bedrijven die betrokken zijn bij de verwerking van afval na consumptie, niet worden betaald per ton afval die wordt verwerkt, maar eerder per ton hoogwaardig gerecycled plastic of schone compost die op de markt wordt toegepast. De momenteel bestaande resultaatprikkels voor afvalverwerkers stimuleren winstoptimalisatie binnen de wettelijke grenzen zonder dat er rekening wordt gehouden met de prijs die toekomstige generaties zullen betalen voor het opruimen van het afval dat we dumpen in de bodem en de oceanen. Dat hoeft geen enkel probleem te zijn aangezien alle industriële composteringsfaciliteiten zijn perfect in staat gecertificeerde composteerbare producten om te zetten in water, CO2 en humus.

Biotec ondersteunt krachtig de doelstellingen voor een circulaire economie. Met talloze verschillende Bioplast-kwaliteiten kunnen verschillende toepassingen van hoge kwaliteit worden bereikt voor geblazen films, plaatmateriaal, gethermoformeerde of spuitgietbare trays, vezels en gelamineerde producten. Het realiseren van de doelstellingen voor een circulaire economie vraagt om een groter bewustzijn van het grote publiek waardoor multinationals en overheden worden gedwongen hogere ambitieniveaus na te streven. Belangrijk is daarbij dat de suggesties van de Ellen MacArthur Foundation volledig worden geïmplementeerd en het beleid verder gaat dan ‘cherry picking’ en de keuzes te beperken tot plasticrecycling alleen.

Remy Jongboom
Bestuurslid Holland Bioplastics en Director Business Development Biotec.